4/11/2006 - Ey Oğul Öğütleri 5
Hazret-i Lokman'in Ogluna Ögütleri
Hazret-i Lokman ilim ve hikmetiyle dillere destan bir zattir. Bunun içindir ki, kendisine Lokman Hakîm, denmistir. Hz. Lokman, ismi Kur'ân'da da geçen, peygamber veya veli oldugu hakkinda kesin bir bilgi bulunmayan bir mânâ büyügüdür.
Islâm tarihinde Hazret-i Lokman'in hikmetli sözleri, vecizeleri, ögütleri ve tavsiyeleri meshurdur.
Hafs bin Ömer'in rivayetine göre, Hz. Lokman yanina bir torba hardal tanesi koyarak ogluna ögüt vermeye baslar. Her ögüt verdikçe torbadan bir hardal çikarir. Sonunda torbadaki hardal tükenir ve ogluna da söyle der:
"Ey ogul, sana o kadar ögüt verdim ki, sayet bu ögütler bir daga verilseydi, dag yarilirdi."
Hz. Lokman'in Saran ismindeki bu oglu babasinin verdigi bütün ögütlere uymustu.12
Lokman Aleyhisselâmin hikmetli sözlerinin asil kaynagi Kur'ân-i Kerimdir.
O halde Kur'ân-i Kerimde yer alan bu ögütler tefsirlerde de genisçe bulunur. Cenab-i Hak, Hazret-i Lokman'in dilinden bu sözleri su âyetlerle (meâlen) beyan buyurur:
12. ibni Kesîr Tercümesi, 12:6409.
Allah'a ortak kosma
"Hani Lokman ogluna ögüt verirken demisti ki, 'Oglum (ey ogul!) Allah'a ortak kosma. Muhakkak ki sirk pek büyük bir zulümdür.
Allah her yaptigini ortaya çikarir
"Oglum, eger yaptigin is hardal tanesi kadar bile olsa ve bir tas içine girse, Allah onu ortaya çikarir. Muhakkak ki, Allah en gizli isleri bütün inceligiyle bilir, O her seyden hakkiyla haberdardir.
Namazini dos dogru kil
"Oglum, namazini dos dogru kil. Iyiligi tavsiye et, kötülükten sakindir. Basina gelene sabret. Süphesiz ki bunlar ugrunda azim ve sebat edilmeye deger islerdendir.
Kasilarak yürüme, yavas konus
"Gururlanip insanlardan yüzünü çevirme. Yeryüzünde kasilarak yürüme. Çünkü Allah büyüklük taslayan ve övünenleri sevmez.
"Yürüyüsünde mutedil ol. Sesini alçalt. Seslerin en çirkini, süphesiz ki, eseklerin sesidir."13
13. Lokman Sûresi, 13-20.
TEFSIRDEKI ÖGÜTLER
Hazret-i Lokman'in Kur'ân'da geçen ögütleri, ayni sûrenin tefsirlerinde genisletilerek verilir. Hazret-i Lokman'in tefsirlerde geçen ögütlerinden ve hikmetli sözlerinden bazilari söyledir:
Takvayi esas al
Ey ogul!
Takvayi kendin için kârli bir ticaret olarak kabul et. Çünkü böyle ticaretler sonsuz kazançlar temin eder.
Merasimlere katil
Ey ogul!
Cenaze merasimlerine katil. Dügün merasimlerinden de uzak durmaya çalis. Çünkü cenaze sana âhireti hatirlatir; dügün ise dünyaya çeker.
Horozdan geri kalma
Ey ogul!
Horozdan daha geri kalma. Çünkü sen uykunun derinliklerinde iken, o dünyayi sese vererek insanlari uykudan uyandirmaya çalisir.
Tevbeyi geciktirme
Ey ogul!
Tevbeyi geciktirme. Çünkü ölüm ansizin geliverir.
Cahille dost olma
Ey ogul!
Cahil kimselerle dostluk kurma. Çünkü onunla dost olursan, kendi yaptiklarini senin hos karsiladigini sanar.
Allah'tan kork
Ey ogul!
Allah'tan hakkiyla kork. Kalbinin bozuk oldugunu bildigin halde baskalarinin sana saygi göstermesi için takva ehli oldugunu ihsas ettirme.
Susmak altindir
Ey ogul!
Simdiye kadar susmaktan dolayi hiç pismanlik duymadim. Çünkü söz gümüsse, sükût altindir.
Günahlardan sakin
Ey ogul!
Kötülük ve günahlar senden sakindigi gibi, yani islemedikçe sana dokunmadigi gibi, sen de onlardan sakin. Çünkü kötülük kötülügü, günah da günahi çeker.
Ilim meclislerine katil
Ey ogul!
Âlimlerin meclisinde bulun. Hikmet ehlinin sohbetlerini dinle. Çünkü Allah kuru topragi yagmurla nasil canlandirirsa, ölmüs kalbleri de hikmetli sözlerle öyle diriltir."14
14. Tefsîrü's-Sâvî, 3:255-256.
Yalandan sakin
Ey ogul!
Allah, yalancinin yüz suyunu kurutur, haya duygusunu giderir. Ahlâksiz kimsenin de sikintisi hiç eksik olmaz.
Ahmak adamdan uzak dur
Ey ogul!
Kayalari uzaklara tasimak, ahmak adama laf anlatmaktan daha kolaydir.
Kendi isini kendin gör
Ey ogul!
Cahili vasita olarak kullanmaktan, isini gördürmekten uzak dur. Sayet akilli birisini bulamazsan kendi isini kendin gör.
Kendi milletinin kiziyla evlen
Ey ogul!
Kendi milletinden olmayan bir kizla evlenme. Aksi takdirde çocuklarin ileride sikintidan kurtulamazlar.
Ey ogul!
Öyle bir zaman gelecek ki, sabirli insanlarin bile yüzü gülmez olacaktir.
Allah'in anildigi meclislere katil
Ey ogul!
Katilacagin meclisleri kendin ara bul. Allah'in anildigi meclisleri bulunca hemen oturuver. Çünkü âlim isen ilmin artar, cahil isen yeni bir seyi ögrenmis olursun. Oraya inen rahmetten sen de payini alirsin. Allah'in anilmadigi meclislere hiç katilma. Çünkü âlim de olsan, cahil de olsan zarar görürsün. Ayrica oraya inecek olan Ilâhî gazaptan sen de nasibini alirsin.
Ey ogul!
Sofrana takva ehli mü'minleri davet et.
Tecrübe sahipleriyle istisare et
Ey ogul!
Her isinde ilim ve tecrübe sahibi kimselerle istisare et, onlarin fikrini almaya çalis.
Takvadan bir gemi edin
Ey ogul!
Dünya dipsiz bir denizdir. Onda niceleri bogulmustur. Bunun için takvadan bir gemi edin. Içine îmâni yükle. Tevekkül yelkeniyle açil. Ancak bu sekilde selâmetle yol alir, sahile çikarsin.
Kötü komsudan uzak dur
Ey ogul!
Nice agir yükler tasidim. Fakat kötü komsu kadar agir bir yüke rastlamadim. Nice acilar tattim, fakat fakirlikten daha siddetli bir aci tatmadim.
Ilimden nasibini al
Ey ogul!
Insan fakir de olsa ilim ve hikmetiyle hükümdarlarin meclisinde yer alir.
Arkadas seçimine dikkat et
Ey ogul!
Birisiyle dostluk kurmak istiyorsan, önce onu öfkelendirecek bir sey yap. Sayet öfkeli iken sana insafli davranirsa ona yaklas, insafsiz davranirsa uzak dur.
Âhirete hazirlan
Ey ogul!
Dünyaya geldin geleli âhirete dogru yol aliyorsun. Bunun için âhiret yurdu, sana dünya yurdundan daha yakindir.
Dilini duaya alistir
Ey ogul!
Dilini 'Allah'im, beni affet' demeye alistir. Çünkü öyle anlar vardir ki, o saatlerde Allah dualari reddetmez, istedigini ihsan eder.
Borçlanmaktan uzak dur
Ey ogul!
Borçlanmaktan uzak dur. Çünkü borç, seni gündüz zillete sürükler, gece de üzüntüye bogar.
Günah islemeye cesaretin olmasin
Ey ogul!
Allah'tan öyle bir sey iste ki, günah islemeye cesaretin olmasin. Ve Allah'tan öyle kork ki, rahmetinden hiçbir zaman ümidin kesilmesin.
Önce selâm ver
Ey ogul!
Bir cemaatin bulundugu yere gittigin vakit, önce onlara Islâmin okunu at, yani selâm ver. Sonra bir köseye otur, onlari konusuyor halde görmedikçe sen de konusma. Sayet Allah'in zikrine dalacak olurlarsa sen de onlara katil. Fakat baska bir söze geçerlerse oradan ayril.
Kendini anla
Ey ogul!
Iki dünyada mes'ut olmak istiyorsan, kendini anla. Okuyup bilgili olmaya çalis. Çalis ki, bilenle bilmeyen bir olmaz.
Tembel olma
Ey ogul!
Tembel olma. Tembellik bedbahtlik alâmetidir.
Acele etme
Ey ogul!
Acele etme, acele seytan isidir.
Güler yüz göster
Ey ogul!
Ahlâkini düzelt. Dostuna da, düsmanina da güler yüz göster. Ancak degerin ve itibarin kirilacak derecede hareket etme.
Orta yolu tut
Ey ogul!
Her seyin hayirlisi olan orta yolu tercih et.
Yolda dikkatli yürü
Ey ogul!
Yolda yürürken yüzünü gözünü oraya buraya çevirme ki, gönlün vesvesede kalmasin.
Mecliste önce oturma
Ey ogul!
Bir cemaat içinde bulundugunda onlar ayakta iken oturma. Oturduklari zaman sen de oturuver.
Yollara tükürme
Ey ogul!
Biyik ve sakalinla oynama. Parmagini burnuna sokma. Yollara tükürme, sesli sümkürme. Elinle sinek kovalamayi terk et.
Az konus
Ey ogul!
Sükût ve teenni ile hareket et. Az konus. Çok konusmak, yanilmaya sebeptir.
Sözü fazla dagitma
Ey ogul!
Konusurken sözü fazla dagitma. Aksi takdirde serefine zarar gelir. Konusurken baskalarini utandirma. Kas göz isareti yapma.
Güzel ve lâtif sözleri duymaya çalis. Fazla hayrete düsme. Sözün tekrarlanmasini isteme. Insanlari güldürecek ve kendini maskara edecek sözlerden sakin.
Atip tutma
Ey ogul!
Kimse hakkinda atip tutma.
Fazla israr etme
Ey ogul!
Senden bir sey istendigi zaman, elinden geliyorsa vermeye çalis. Birinden bir sey istediginde de fazla israr etme.
Dinde tartismaya girme
Ey ogul!
Dinle alakasi olmayan meselelerde aksi vaki ise tartismaya ve münakasaya girme.
Fakirligini kimseye açma
Ey ogul!
Acizligini ve fakirligini hiç kimseye, hattâ ailene dahi açma ki, onlarin yaninda itibarin düsmesin, sözünü dinlemez olmasinlar.
Hizmetçilerle sakalasma
Ey ogul!
Hizmetçi ve benzeri kimselerle sakalasma. Çünkü bunlarla sakalasmak hakaret ve düsmanliga sebep olur. Onlara öyle muamele et ki, hem seni sevsinler, hem de senden korksunlar.
Siddetten sakin
Ey ogul!
Çocuklari ve elinin altindakileri terbiye ederken siddetten sakin. Öfkelendigin vakit vakarla geçistirmeye çalis. Mümkün olursa sövüp dövme ki, aksi takdirde onlarin gözünde mehabetin yok olur.
Kendini ve çocuklarini övüp durma.
Hayasiz gençlerle ve o halde olan kiz çocuklari ile ülfet etme. Çünkü dünya ve âhirette mezellete sebep olur.
Önce düsün
Ey ogul!
Bir kimse ile bozusursan, dilini tut ve makbul olan sözü söyle. Önce düsün, sonra söze giris.
Herkesin degerini ve layik oldugu hürmeti muhafaza eyle.
Azla yetin
Ey ogul!
Bir kimsenin davetinde bulundugun vakit, azla yetin. Dalkavukluk edip de o yemegi övmekle baskalarinin yemegini kötüleyip tahkir etme.
Misafirlikte gözlerine dikkat et
Ey ogul!
Bir kimsenin evinde misafir kaldigin vakit gözlerine dikkat et. Her tarafa bakip durma. Durumuna vakif olduktan sonra dine aykiri da olsa sirrini ifsa etme.
Elini çek
Ey ogul!
Emanete hiyanetten elini çek.
Kimseye açma
Ey ogul!
Bir ise basladigin zaman, meydana gelmeden önce kimseye açma ki, mahcup düsmeyesin.
Çok ver
Ey ogul!
Sadakayi çok ver. Mal sevgisini gönlünden çikar.
Razi ol
Ey ogul!
Dogru söyle, Allah'tan gelene razi ol.
Yemekte sunlara dikkat et
Ey ogul!
Yemekten önce ve sonra ellerini yika. Bu hal fakirligini giderir, göze kuvvet verir.
Çok yemek kalbe katilik ve gaflet verir. Ibadette tembellige sebep olur.
Yemegin basinda Bismillah, sonunda Elhamdülillah, ortasinda da nimetin Allah'tan geldigini düsün.
Tek elle ekmegi koparma. Bu hareket kibirli insanlarin âdetidir.
Yemegin basinda ve sonunda bir parça tuz yemek birçok hastaliga karsi devadir.
Lokmayi küçük tut ve iyice çigne.
Misafir geldigi zaman mümkünse yemegi büyük kaba koy, berekete sebep olur.
Yemek yerken önünden al, ekmegin ve tabagin ortasindan alma.
Elinden ekmek ve yemek parçasi düstügünde al, temizle ve öyle ye.
Sicak olan yemege sogutmak için agzinla üfleme, soguyuncaya kadar bekle.
Yemegi çabuk yeme.
Hurma ve kayisi gibi sayilabilir meyveleri teker teker ye, çifter çifter yeme ve çekirdeklerini bir tarafa topla.
Yemek arasinda çok su içme. Su içerken bardagin içine bak. Içine uygunsuz bir sey düsmüs olmasin. Suyu içerken üç nefeste içiver.
Yemege herkesten önce el uzatma.
Yemek esnasinda güzel seylerden bahset.
Sofrada bulunan arkadaslarina ara sira göz ucuyla bak. Yemek ve ekmegi o tarafa sür.
Misafirler çekingen davranirlarsa üç defadan fazla yemeleri için israr eyleme. Yemek yeme istegin yoksa özür beyan eyle.
Dilini tut
Ey ogul!
Ilim ve takva ehli veya herhangi bir sebeple senden ileride bulunan bir kimsenin huzurunda dilini tut.
Dostlarini dinle
Ey ogul!
Senin iyiligini isteyen dostlarinin tavsiye ve ögütlerini can kulagiyla dinle.
Dogru ol
Ey ogul!
Sözünde, isinde ve gidisinde dogru ol. Dogru olan sözlerinin bile hayrete ve tereddüde sebep olacaksa, söyleme daha iyi.
Ümidini kesme
Ey ogul!
Insanlarin gönlünü almaya çalis. Allah'in rahmetinden ümidini kesme.
Iyi ol
Ey ogul!
Açikta ve gizlide iyi olmaya çalis.
Varlik yokluktan, akil sarhosluktan iyidir.
Bir seyi vaktinden önce isteme.
Içini süsle
Ey ogul!
Içini disindan daha çok süsle: Için Hakkin, disin halkin baktigi yerdir.
Her yerde ve her zaman Allah'i yaninda hazir nazir olarak bil.
Allah nazarinda seni utandiracak isi birak
Kaynak : http://www.ehlitevhid.de
|
